Geografie, flora en fauna

IJsland, een land in beweging

Ten zuiden van de poolcirkel is het eiland IJsland te vinden. Het is een van de jongste landmassa’s op aarde. Het eiland is ontstaan op de Mid-Atlantische Rug, het gebied tussen de Euraziatische plaat en de Noord-Amerikaanse plaat. Deze twee tektonische platen schuiven van elkaar weg waardoor magma zijn weg naar boven heeft gevonden. Dit fenomeen heeft IJsland gevormd. Jaarlijks schuiven de Euraziatische plaat en de Noord-Amerikaanse plaat twee centimeter van elkaar vandaan, een land in beweging dus. Maar de locatie op de Mid-Atlantische Rug is niet het enige wat IJsland uniek maakt, daarbij komt dat het eiland ook nog eens op een zogenaamde hotspot ligt. Een hotspot is een gebied met bovennormale magmaproductie dat het gevolg is van een warmtebron diep in de aardmantel. De hotspot is niet afhankelijk van de breuklijn en het is toeval dat op IJsland beide verschijnselen aanwezig zijn. De hotspot ligt iets ten oosten van de Mid-Atlantische Rug. Door deze combinatie is IJsland een van de meest vulkanische regio’s ter wereld. De ligging en de vulkanische activiteit, met de daarbij behorende lavavelden en as-lagen, beïnvloeden al het leven op IJsland. Zo zijn er bijna geen bossen en kom je hier geen amfibieën of reptielen tegen. Grappig, de laaglanden dankt haar vruchtbaarheid juist wel aan de vulkanische activiteit.

IJsland in getallen

IJsland is een uniek land, waarvan het grootste gedeelte onbewoond is. Dit doordat gebieden te gevaarlijk zijn om te wonen of er groeit niks door de lava en as. De meeste IJslanders wonen in de vruchtbare kuststreek, ongeveer 7% van het totale landoppervlakte.

Oppervlakte 103.000 km2
Kustlijn 4.970 km
Gecultiveerd 24.000 km2
Grasland 20.000 km2
Gletsjers 12.000 km2
Meren 3000 km2
Lavavelden 11.000 km2
Zandvlaktes 4000 km2
Overig ongebruikt land 29.000 km2
Hoogste berg (Hvannadalshnjúkur) 2.119 m

Vulkanen, thermische activiteit en geisers

IJsland telt ongeveer 200 vulkanen en heeft gemiddeld om de vijf jaar te maken met een uitbarsting. Er zijn verschillende vormen van vulkanen en IJsland heeft ze bijna allemaal.

Explosiekraters – zijn ringvormige kraters met steile wanden. Het magma is zeer dik waardoor gassen niet goed weg kunnen. Dit zorgt ervoor dat het opbouwt om met grote kracht te ontsnappen; een explosie.

Stratovulkanen – het stereotype vulkaan, de kegelvormige berg. De druk bij dit soort vulkanen is veel minder hoog, waardoor het magma als lava uit de krater stroomt. Meerdere uitbarstingen zorgen voor de iconische vorm.

Schildvulkanen – zijn lastig te ontdekken. Het magma is zo vloeibaar dat het vaak een groot gebied beslaat en niet echt ophoopt. Er ontstaan cirkels van lava rondom de krater.

Spleeterupties – zijn uniek voor IJsland. Dun lava komt niet uit één krater maar uit een (lange) scheur of breuk naar boven. Deze spleeterupties hangen samen met de Mid-Atlantische Rug en zorgt vaak voor een lange rij vulkaankegeltjes. Dit soort uitbarstingen kan uiteindelijk zorgen voor een bergrug zoals bijvoorbeeld de Hekla.

De vulkanische activiteit van IJsland gaat hand in hand met andere natuurfenomenen die IJsland rijk is; geothermische activiteit en geisers. Doordat op sommige plekken het magma vlak onder het aardoppervlakte ligt warmt het de aarde op tot het grondwater verdampt. De druk wordt dan zo hoog dat het naar de oppervlakte wil. Onderweg neemt het andere vaak zwavelhoudende gassen mee, dit uit zich in modderpoelen, heetwaterbronnen en geisers.

Unieke landschappen en gebeurtenissen

De schoonheid van IJsland houdt niet op bij de vulkanische activiteiten, het land biedt nog veel meer. Zo beslaan gletsjers 11% van de landoppervlakte, deze stromen van ijs ontstaan door hevige sneeuwval. De sneeuw wordt samengeperst tot ijs en ‘stromen’ vervolgens door de enorme druk de berg af. IJsland kent de grootste gletsjers van Europa. Helaas zijn ook hier de gevolgen van de opwarming van de aarde terug te zien, de gletsjers nemen elk jaar af. Het smeltwater (o.a. uit de gletsjers) volgt de weg van minste weerstand en doordat IJsland nog relatief jong is heeft het nog niet overal zijn weg gevonden in het landschap. Resultaat; IJsland is rijk aan watervallen van groot tot klein. Andere unieke landschappen zijn te vinden aan de kust, voornamelijk in het oosten en noordwesten van IJsland. Fjorden zijn uitgesleten en gevormd door gletsjers tijdens de ijstijden, nu het zeeniveau hoger ligt zijn het unieke plaatjes die niet mogen ontbreken bij een bezoek aan IJsland. Misschien het bekendste natuurfenomeen van IJsland is het noorderlicht, het is niet altijd zichtbaar maar uniek om mee te maken. Lees hier meer over het noorderlicht en bepaal jouw beste reistijd.

Flora en Fauna

Verwacht geen oeroude bossen of wijd gestrekte heiden en begroeiing op IJsland. De vegetatie is schaars en de natuur komt dan al snel karig over. Toch kent IJsland enkele planten en diersoorten die de het ruwe landschap tot hun leefomgeving hebben gemaakt. Maar het zijn vooral de (trek)vogels die dankbaar gebruik maken van wat IJsland te bieden heeft. Hoewel vulkanische grond over het algemeen erg vruchtbaar is zie je daar in IJsland niet veel van terug, het duurt te lang voordat de mineralen loskomen. In de tussentijd is er al weer een nieuwe uitbarsting en dus lava- of aslaag overheen gekomen. Het grootste gedeelte (75%) bestaat uit zand- en grindwoestijnen, gletsjers, kale rotsen of jonge lavavelden. Van de 25% die wel blijvend begroeid is bestaat maar een klein deel uit bos (1,4%). Dit was vroeger anders en er wordt nu dan ook hard gewerkt om bossen terug te krijgen. IJsland kent vooral grondbedekkers als mos en lage planten en struiken.

De meeste dieren die in het wild leven in IJsland zijn ingevoerd, enkel de poolvos is inheems. Nertsen, muizen, ratten en zelfs rendieren zijn rond de 18e eeuw vanuit Noorwegen mee genomen. Voor vogelliefhebbers is IJsland uniek, niet door de vele soorten maar juist de aantallen waarmee ze naar IJsland komen. Daarnaast vind je hier soorten uit de poolstreken en Amerika. Unieke vogels zijn; de papegaaiduiker, zeekoeten, en jan-van-genten. Amfibieën, reptielen en mieren komen niet voor op IJsland en het aantal insecten is stukken minder. Helaas komen muggen en kleine vliegjes wel veelvuldig voor. Wees daar op voorbereid.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *