IJsland is het op één na grootste eiland binnen Europa, maar ligt erg geïsoleerd. De cultuur is gevormd door die isolatie, evenals door extreme natuurkrachten. De bevolking is veerkrachtig met sterke familiebanden, tradities zijn belangrijk en de relatie met de natuur is sterk. Hoewel de tradities en gebruiken diepgeworteld zijn, is de samenleving modern en vooruitstrevend. IJsland is een opkomend land onder toeristen. Natuurliefhebbers halen hier hun hart op. Maar waar moet jij als toerist rekening mee houden wanneer je IJsland bezoekt? We hebben enkele handvaten opgesteld en beknopte achtergrondinformatie over de IJslandse cultuur waarvan je op de hoogte moet zijn.
Inwoners
Er zijn bijna 380.000 IJslanders waarvan twee derde in Reykjavik woont. De rest heeft zich gevestigd langs de grillige kustlijn en in het zuidwesten, waar een laagvlakte is. Doordat het binnenland van IJsland bestaat uit bergen, gletsjers, rivieren, lavavelden en steen- en grindwoestijnen is het onbewoond.
IJslanders stammen bijna allemaal af van de Vikingen of van de Keltische tot slaaf gemaakten. Wat opvallend is, is dat de IJslandse bevolking over het algemeen als homogeen wordt beschouwd. De geografische isolatie en historische factoren hebben bijgedragen aan het behoud van deze homogeniteit. Er is zelfs een app genaamd “ÍslendingaApp” waarmee je kan checken of de persoon met wie je aan het daten bent geen bloedverwant is.
Taal
De taal die in IJsland wordt gesproken, het IJslands, is door de Vikingen meegebracht. Door de geïsoleerde ligging en het kleine inwonersaantal is het schriftbeeld en verbuigingssysteem nauwelijks veranderd. Men kan nog steeds redelijk makkelijk originele teksten van de saga’s en de Edda lezen. Het IJslands kent geen dialecten; het kleine verschil dat er is, kan in uitspraakverschillen zitten. Vanwege achtervoegsels in plaats van lidwoorden en een groot aantal ingewikkelde verbuigingen is de taal erg moeilijk. Het mooie aan de IJslandse taal is dat het zuiver wordt gehouden. Nieuwe begrippen zoals ‘iPod’, ‘streamen’ of ‘downloaden’ worden aangepast naar bestaande of afgeleide IJslandse termen. Zo betekent tölva computer dat weer is afgeleid van tölur dat cijfers betekent.
Tip: de IJslanders waarderen het als je een poging waagt aan de moeilijke taal. Takk (bedankt) en góðan daginn (goedemorgen) zijn woorden waarmee je kan starten. Gelukkig spreekt een groot deel goed Engels.
Tradities en etiquette
IJslanders houden van hun land, ze zijn gastvrij en hulpvaardig. Het zijn trotse onafhankelijke eilandbewoners die zichzelf niet als Europeaan bestempelen.
Binnen een IJslands gezin kan het zomaar zijn dat iedereen een verschillende achternaam heeft. Dit komt doordat de IJslandse achternamen anders worden opgebouwd dan wij Europeanen gewend zijn, namelijk uit de voornaam van de vader met het achtervoegsel ‘son’ (zoon) of ‘dóttir’ (dochter). Na de geboorte van een zoon of dochter nemen de ouders vijf weken de tijd om de baby te leren kennen, zodat ze een passende voornaam kunnen geven. De IJslandse voornamen vinden vaak hun oorsprong in de natuur, zoals bijvoorbeeld ‘Björk’ dat ‘berkje’ betekent.
Tip: bezoek je een IJslands huis laat dan je schoenen of laarzen achter in de hal. Het wordt als onbeschoft ervaren om met schoenen naar binnen te wandelen.
Trollen, kabouters, elfen, reuzen en geesten zijn niet alleen verhalen of sprookjes, in IJsland behoren ze tot de realiteit. Deze onzichtbare bewoners worden het huldafólk genoemd. Je hoeft je dan ook niet te schamen wanneer er een bezoek wordt gebracht aan een spákona (waarzegster). Oude boerderijen zijn bewoond door kwade geesten, in de meren leven monsters en de grotten zijn het huis voor de reuzen. Veel IJslandse tuinen hebben houten elfenhuisjes die toegang geven tot een elfensteen.
