Cultuur

Gevormd door isolatie en extreem natuurgeweld

IJsland is het op één na grootste eiland binnen Europa maar ligt erg geïsoleerd. De cultuur is gevormd door die isolatie alsook door extreme natuurkrachten. De bevolking is veerkrachtig met sterke familiebanden, tradities zijn belangrijk en de relatie met de natuur is sterk. Hoewel de tradities en gebruiken diepgeworteld zijn is de samenleving modern en vooruitstrevend. IJsland is een opkomend land onder toeristen. Natuurliefhebbers halen hier hun hart op. Maar waar moet jij als toerist rekening mee houden wanneer je IJsland bezoekt? We hebben een aantal handvaten opgesteld en beknopte achtergrondinformatie over de IJslandse cultuur waarvan jij op de hoogte moet zijn.

Inwoners

Er zijn ruim 320.000 IJslanders waarvan twee derde in Reykjavík woont. De rest heeft zich gevestigd langs de grillige kustlijn en in het zuidwesten, waar een laagvlakte is. Doordat het binnenland van IJsland bestaat uit bergen, gletsjers, rivieren, lavavelden en steen- en grindwoestijnen is het onbewoond.

Taal

Het IJslands, de taal die wordt gesproken, is door de Vikingen meegebracht. Door de geïsoleerde ligging en het kleine inwonersaantal is het schriftbeeld en verbuigingssysteem nauwelijks veranderd. Men kan nog steeds redelijk makkelijk originele teksten van de saga’s en de Edda lezen. Het IJslands kent geen dialecten het kleine verschil dat er is kan in uitspraakverschillen zitten. Door achtervoegsels in plaats van lidwoorden en een groot aantal van ingewikkelde verbuigingen is de taal erg moeilijk. Het mooie aan de IJslandse taal is dat het zuiver wordt gehouden. Nieuwe begrippen zoals ipod, streamen of downloaden worden aangepast naar bestaande of afgeleide IJslandse begrippen. Zo betekent tölva computer dat weer is afgeleid van tölur dat cijfers betekent.

Tip: De IJslanders waarderen het als je een poging waagt aan de moeilijke taal. Takk (bedankt) en góðan daginn (goedemorgen) zijn woorden waarmee je kan starten. Gelukkig spreekt een groot deel goed Engels.

Tradities en etiquette

IJslanders houden van hun land, ze zijn gastvrij en hulpvaardig. Het zijn trotse onafhankelijke eilandbewoners die zichzelf niet als Europeaan bestempelen.
Binnen een IJslands gezin kan het zomaar zijn dat iedereen een andere achternaam heeft. Dit komt doordat de IJslandse achternamen anders worden opgebouwd dan wij Europeanen gewend zijn, namelijk uit de voornaam van de vader met het achtervoegsel son (zoon) of dóttir (dochter). Na de geboorte van een zoon of dochter nemen de ouders vijf weken de tijd om de baby te leren kennen om zo een passende voornaam te geven. De IJslandse voornamen vinden vaak hun oorsprong in de natuur zoals bijvoorbeeld Björk dat berkje betekent.

Tip: Bezoek jij een IJslands huis laat dan jouw schoenen of laarzen achter in de hal. Het wordt als onbeschoft ervaren om met schoenen naar binnen te wandelen.

Trollen, kabouters, elfen, reuzen en geesten zijn niet alleen verhalen of sprookjes, in IJsland behoren zij tot de realiteit. Deze onzichtbare bewoners worden het huldafólk genoemd. Je hoeft je dan ook niet te schamen wanneer er een bezoek wordt gebracht aan een spákona (waarzegster). Oude boerderijen zijn bewoond door kwade geesten, in de meren leven monsters en de grotten zijn het huis voor de reuzen. Veel IJslandse tuinen hebben houten elfenhuisjes die toegang geven tot een elfensteen.

Lifestyle

De leef standaard van IJsland ligt hoog. Het is niet ongebruikelijk dat de IJslanders meerdere banen hebben om zo te voldoen aan die standaard. Mede hierdoor staan IJslanders bekend om hun harde werk mentaliteit.

Opmerkelijk: Wist je dat IJsland bijna geen criminaliteit kent? Zelfs de politie draagt geen wapen binnen de standaarduitrusting. Nog een voorbeeld, het is heel normaal wanneer ouders met vrienden in een café zitten bij te kletsen dat de kinderwagen met een slapend kind buiten blijft staan. Via het raam houden de ouders een oogje in het zeil terwijl het kind lekker doorslaapt in de gezonde buitenlucht.

Waar in Nederland sinds een tijdje de baarden weer hip zijn is het baardengehalte in IJsland al jaren hoog. Jonge en oude mannen dragen volle, Vikingachtige baarden en snorren. Misschien dat het in de winter net een beetje extra warmte biedt? Maar waar de baarden huid verhullen is over het algemeen naaktheid in IJsland heel normaal. Voor veel nationaliteiten is het ongewoon om gezamenlijk naakt te douchen voordat je het zwembad ingaat maar in IJsland is dat heel gewoon. Ook houden ze er van om lekker naakt de hot springs in te gaan of de zee in te springen.

Eten

Door de beperkte landbouw mogelijkheden spelen groente en fruit van oudsher een ondergeschikte rol in de keuken, al komt daar tegenwoordig langzaam verandering in. De warme maaltijden bestaan voornamelijk uit vis, lams- en schapenvlees en aardappelen. IJslanders nuttigen drie maaltijden per dag: ontbijt na het opstaan, een warme maaltijd tussen de middag en een warme avondmaaltijd. De avondmaaltijd wordt als hoofdmaaltijd gezien.

Populaire vissoorten zijn schelvis, garnalen, kabeljauw, zalm, schol en forel. Vis wordt op een tal van manieren gegeten: gekookt, gedroogd, rauw, gegrild, gestoomd, gebakken of in het zuur. De vissnack hardjiskur is erg populair. De gedroogde vis wordt in dunne reepjes gescheurd een klein beetje boter erop en de kaakspieren kunnen aan de slag.
Voor de echte lamsvlees liefhebbers is IJsland het einde. De traditionele vleessoep van lamsvlees is een echte aanrader. Een andere nationale specialiteit is hangikjöt waar het lamsvlees gerookt en gekookt wordt. Heerlijke in de schil gekookte aardappeltjes maken het gerecht af.

Opmerkelijk: Kijk niet gek op wanneer er walvissen- of haaienvlees op de IJslandse menukaart staat in de duurdere restaurants. Hákarl (haaienvlees) is in reepjes en stukken gesneden nadat het anderhalf tot drie maanden onder de grond heeft gelegen om te fermenteren waarna het minstens twee maanden in de wind hangt om te drogen. Over de smaak zijn de meningen sterk verdeeld, het wordt door de IJslanders weggespoeld met de sterkedrank brennivín.

Met 52 kilogram per persoon aan suiker dat per jaar wordt geconsumeerd zijn de IJslanders echte zoetekauwen. De toetjes bestaan vaak uit zoete (vruchten)soep, cake of taart. Maar IJsland kent ook een aantal uitstekende zuivelgerechten. Skyr is een populair IJslands gerecht dat bestaat uit een soort yoghurt van afgeroomde melk geserveerd met room of melk en suiker.

Kunst

De kunst en cultuur van IJsland is beïnvloed door het eeuwenoude duel tussen de IJslanders en hun barre leefomstandigheden. Overleven was een must tot de 20ste eeuw en de armoede was groot. Verdieping in deze leefomstandigheden vind je tijdens een bezoek aan een plaggenhut waar je ziet hoe er tot aan de Tweede Wereldoorlog geleefd werd. Ondanks armoede en onderdrukking is de literatuur altijd aanwezig geweest. De saga’s en Edda zijn de bekendste werken binnen de oud-IJslandse literatuur.
Naast de literatuur heeft de muziek een eeuwenoude traditie op IJsland. Doordat de muziekscene van IJsland niet heel groot is kennen de meeste muzikanten elkaar. Invloeden binnen de IJslandse muziek komen uit folk en pop. De traditionele muziek stamt af van de Nordic music. Ondanks de kleine muziekscene kent IJsland wereldberoemde bands en muzikanten.

Religie

Het overgrote deel van de IJslandse bevolking (82%) is lid van de kerk. Maar alleen op kerkelijke feestdagen is de opkomst groot. De nationale godsdienst is het evangelisch lutheranisme, 2% is katholiek en een klein percentage IJslanders is onkerkelijk of hangt een ander geloof aan. De oude religie Ásatrú waar oude Noorse en Germaanse goden aanbeden worden komt ook voor.

Festivals en feestdagen

Het hele jaar door worden er evenementen en festivals georganiseerd in IJsland. Maar ook zijn er een aantal traditionele feestdagen zoals de bierdag en midzomer. Tijdens jouw IJsland trip zin om een festival mee te pakken? Bekijk hier de verschillende festivals en feestdagen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *